Terapia ręki to program stworzony w odpowiedzi na potrzebę usprawniania małej motoryki, czyli precyzyjnych ruchów dłoni i palców.
Mechanizm działania ręki jest bardzo skomplikowany i uzależniony od sprawnego funkcjonowania poszczególnych jej elementów pozostających w ścisłym związku z układem nerwowym.
Nie są to zajęcia, podczas których dziecko jedynie kreśli szlaczki. Odbywają się one na sali do ćwiczeń ruchowych, gdyż pracę ręki należy usprawniać w połączeniu w poprawą postawy i równowagi , dlatego że trudności z małą motoryką mają swoje podłoże w nieprawidłowym funkcjonowaniu całego ciała, co szczegółowo jest opisane poniżej, i w związku z tym w trakcie terapii ręki koncentruję się na funkcjonowaniu całego ciała, a nie tylko dłoni i palców, więc podczas zajęć najpierw pracuję u dziecka nad prawidłową postawą, napięciem mięśniowym i pracą całej kończyny górnej, a dopiero w kolejnych etapach, nad przygotowaniem dłoni do wykonywania precyzyjnych ruchów.
Trudności z małą motoryką mają swoje podłoże w:
złym przystosowaniu posturalnym, czyli nieprawidłowej postawie tułowia podczas siedzenia, co skutkuje podpieraniem głowy, kładzeniem się na ławce, garbieniem się;
nieadekwatnym napięciu mięśniowym, czyli nieprawidłowo rozłożonym napięciu w części centralnej (tułowiu) i częściach obwodowych (w rękach), a to będzie skutkować zbyt mocnym lub zbyt słabym trzymaniem ołówka czy długopisu i zbyt mocnym lub słabym dociskaniem go do kartki papieru;
osłabionych mechanizmach równoważnych, czyli trudnościach w utrzymaniu równowagi podczas siedzenia, co będzie skutkować częstą zmianą pozycji na krześle, siedzeniem z szeroko rozstawionymi nogami lub nogami założonymi o nogi krzesła;
problemach z czuciem powierzchniowym, czyli ręka będzie dostawać zbyt mało lub zbyt dużo informacji zwrotnej z dotyku, a to będzie skutkować trudnościami z odróżnianiem faktury, nacisku i położenia palców, a tym samym utrudni prawidłowy chwyt, precyzję regulacji ruchu palców i automatyczne korygowanie ruchu podczas pisania, wycinania czy innych czynności manualnych, jak np. zapinanie, wiązanie, nawlekanie;
problemach z percepcją wzrokową, czyli rozpoznawaniem liter oraz dostrzeganiem drobnych elementów graficznych, takich jak kreski, kropki czy ogonki przy literach, przez co dziecko będzie mylić litery podobne do siebie, np.: p-b-d, l-ł-t, m-n, o-a, a-ą;
problemach z koordynacją wzrokowo–ruchową, czyli planowaniem ruchu ręki podczas pisania, co będzie przejawiać się trudnościami z utrzymaniem się w liniaturze, odwzorowaniem kształtu i proporcji liter czy szlaczków oraz trudnościami z prawidłowym rozmieszczeniem napisu na kartce, np. pisać od środka strony.
Warto zgłosić się na terapię ręki, jeśli dziecko ma:
trudności z wykonywaniem czynności manualnych (nawlekanie, lepienie,wycinanie, układanie drobnych przedmiotów itp.);
trudności w nauce codziennych czynności samoobsługi (picie z kubka, ubieranie się, wiązanie sznurowadeł, zapinanie guzików itp.);
nieprawidłową postawę ciała;
wyraźnie obniżone lub podwyższone napięcie mięśniowe w obrębie kończyny górnej i obręczy barkowej;
problemy grafomotoryczne (pisanie, rysowanie);
zaburzenia kontroli wzrokowo–ruchowej;
problem z koordynacją obu rąk podczas czynności manipulacyjnych;
trudności z wykonywaniem czynności wymagających dużej precyzji – wykonuje zbyt wolno lub za szybko i niedbale;
niechęć do dotykania nowych i różnorodnych faktur;
problemy z czuciem własnego ciała (czyli odbiorem wrażeń proprioceptywnych) i dostarcza sobie dodatkowych bodźców w tym zakresie, np. domaga się zdecydowanego i mocnego ucisku dłoni np. siada na własnych dłoniach, bardzo mocno zaciska ręce na przedmiotach, uderza rękami w przedmioty o ostrych i wyraźnych fakturach;
problem z koordynacją ruchową.
Celem terapii ręki jest:
poprawa postawy ciała,
poprawa sprawności ruchowej całej kończyny górnej,
udoskonalenie sprawności manipulacyjnej ręki,
rozwijanie koordynacji obustronnej rąk oraz pracy rąk w izolacji,
wykonywanie kontrolowanych i precyzyjnych ruchów palców,
nauka i doskonalenie prawidłowego chwytu,
doskonalenie umiejętności pisania,
kształtowanie właściwej koordynacji wzrokowo – ruchowej (oko – ręka),
poprawa w odbiorze wrażeń dotykowych,
poprawa koncentracji uwagi.
• Ćwiczenia dobierane są indywidualnie do potrzeb i możliwości każdego dziecka oraz poprzedzone krótką diagnozą, mającą na celu określenie stopnia trudności dziecka.
• Terapia ręki może być prowadzona samodzielnie lub w połączeniu z terapią integracji sensorycznej.