Wskazania do diagnozy funkcji wzrokowych:

  • zagrożona lub nieprawidłowo przebiegająca ciąża – ciąża wymagająca leków na podtrzymanie, przebiegająca z cukrzycą ciążową, problemami z ciśnieniem tętniczym lub problemami z łożyskiem;

  • nieprawidłowy lub przedwczesny poród – nieprawidłowe ułożenie dziecka do porodu (pośladkowe), przedłużająca się akcja porodowa (brak skurczy, brak bóli partych), poród przez cesarskie cięcie, kleszczowy lub przez vacuum, urodzenie dziecka między 23 a 37 tygodniem ciąży;

  • ryzyko dysleksji – u dziecka w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (klasy 1-3) obserwuje się:

    • trudności z percepcją wzrokową – problemy z układaniem puzzli, trudności ze wskazywaniem różnic i podobieństw między obrazkami, trudności w odróżnianiu liter;

    • trudności w orientacji przestrzennej – rozróżnianiu kierunków: prawo – lewo, trudności z umiejętnością kopiowania wzorów lub połowy obrazka;

    • występowanie dysleksji u innego członka rodziny (rodzeństwo, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo rodziców);

  • zdiagnozowana dysleksja, szczególnie typu wzrokowego:

    • mylenie liter o podobnym kształcie, np. b-d-p-g, m-n-w, l-ł-t;

    • opuszczanie, dodawanie lub przestawianie liter i sylab podczas czytania i pisania;

    • gubienie miejsca w tekście, „wypadanie” z linijki i przeskakiwanie do następnej;

    • trudności w odróżnianiu strony prawej od lewej;

    • wolne tempo czytania, długo utrzymujące się czytanie przez składanie liter lub czytanie sylabizujące;

    • słabe rozumienie przeczytanego tekstu z powodu skupiania się na rozszyfrowywaniu pojedynczych kształtów liter;

  • brak efektów w terapii pedagogicznej lub korekcyjno –kompensacyjnej – pomimo uczęszczania dziecka na dodatkowe zajęcia terapeutyczne brak jest zadawalających wyników w poprawie umiejętności czytania oraz czytania ze zrozumieniem;

  • skroniowe bóle głowy oraz bóle oczu podczas czytania – dziecko pociera oczy, często mruga lub narzeka na ból głowy po dłuższej pracy do bliży;

  • choroby narządu wzroku i wady wzroku występujące u rodziców – istnieje predyspozycja do dziedziczenia wad wzroku;

  • trudności z nauką czytania i pisania – pomimo dużego wysiłku wkładanego przez dziecko w opanowanie tych umiejętności, nadal występują widoczne trudności; dziecko zniechęca się do czytania, unika sytuacji, kiedy musi czytać lub pisać; obniża się samoocena dziecka.

Objawy zaburzonych funkcji wzrokowych widoczne w rozwoju dziecka:

  • dzieci młodsze (od 3 roku życia):

    • manipulowanie przedmiotami bez kontroli wzrokowej

    • brak zainteresowania małymi zabawkami, układankami i obrazkami

    • opóźniony rozwój ruchowy i trudności z samoobsługą

    • unikanie gier i zabaw ruchowych

    • trudności z wchodzeniem i schodzeniem ze schodów

    • nieprawidłowa koordynacja w zakresie ruchów głowy i oczu

    • brak płynnych, śledzących ruchów oczu

  • dzieci starsze (od 6roku życia):

    • niski poziom koncentracji i uwagi wzrokowej

    • niechęć do czytania

    • wolne tempo przepisywania z tablicy

    • błędy popełniane podczas przepisywania (zwłaszcza pomijanie liter i drobnych elementów graficznych)

    • problemy z czytaniem drobnego druku

    • bóle głowy, pieczenie oczu, częste mruganie, mrużenie oczu

    • czytanie tekstu z bardzo bliskiej lub bardzo dalekiej odległości od oczu

    • niski poziom grafomotoryczny pisma (pismo nie mieści się w liniach, pisanie pod różnym kątem)

    • pogorszenie ostrości widzenia do dali po dłuższej pracy z bliska

    • widzenie liter z różnym kontrastem

    • przechylanie głowy lub ciała w jedną stronę

    • przekręcanie zeszytu w różne strony

    • wodzenie palcem wzdłuż tekstu

    • problemy w różnicowaniu kolorów

    • niechęć do czytania w czasie jazdy samochodem lub pociągiem

    • zła tolerancja jaskrawego światła i zmian natężenia oświetlenia

    • niska efektywność pracy z bliska

    • zaburzenia równowagi i orientacji przestrzennej

    • patrzenie pod nogi, szczególnie podczas schodzenia po schodach.

Diagnoza obejmuje:

  1. Kompleksową ocenę funkcji wzrokowych, czyli:

    • ruchy gałek ocznych – mają wpływ na: opanowanie techniki i tempa czytania (płynne, szybkie czytanie); poziom analizy i syntezy wzrokowej; koordynację wzrokowo-ruchową od której zależy graficzna strona pisma; kształtowanie uwagi i koncentracji wzrokowej; orientację przestrzenną;

    • ruchy sakkadowe – są one absolutnie kluczowe dla procesu czytania – bez nich płynne przyswajanie tekstu byłoby niemożliwe;

    • separację ruchów oczu od ruchów głowy – jest to warunek konieczny do płynnego czytania – brak separacji zmusza do poruszania całą głową wzdłuż tekstu, co drastycznie spowalnia czytanie i obniża rozumienie przeczytanego tekstu;

    • widzenie obuoczne – widzenie obuoczne umożliwia płynne i szybkie czytanie, pozwala mózgowi łączyć obrazy z obojga oczuw jeden stabilny, trójwymiarowy obraz, co w konsekwencji zapewnia precyzyjne śledzenie tekstu, zapobiega „rozjeżdżaniu się” liter oraz gwarantuje właściwe rozumienie i zapamiętywanie czytanej treści bez szybkiego zmęczenia wzroku;

    • konwergencję – odgrywa ona istotną rolę w nauce czytania,w efektywnej i długotrwałej pracy z bliska, a także podczas wykonywania czynności precyzyjnych oraz gier i zabaw ruchowych;

    • akomodację – wpływa na zdolność ostrego widzenia z różnych odległości – podczas czytania pozwala na płynne przełączanie ostrości między słowami i linijkami tekstu; wpływa również na: tempo przepisywania z tablicy i książki, poziom koncentracji wzrokowej, dobre czytanie drobnego druku, dostrzeganie drobnych elementów graficznych, widzenie liter z różnym kontrastem, a także na poziom graficzny pisma;

    • ostrość wzroku do bliży i dali – jeśli jest zaburzona to bezpośrednio utrudnia czytanie, powoduje również szybkie męczenie się oczu, pieczenie, łzawienie, a także bóle głowy – przy zauważonych problemach – konsultacja okulistyczna i korekcja wzroku;

    • różnicowanie barw – percepcja kolorów wspiera naukę, rozumienie i zapamiętywanie tekstu;

    • ustawienie oczu – ryzyko wystąpienia zeza ukrytego wynikające
      z zaburzenia równowagi mięśni oczu;

    • obwodowe pole widzenia – zakres widzenia obwodowego ma istotny wpływ na tempo czytania – wpływa na liczbę spostrzeganych słów w trakcie fiksacji wzroku;

    • uwagę wzrokową – jest to zdolność mózgu do selektywnego skupiania się na konkretnych informacjach wizualnych – w procesie czytania odpowiada za precyzyjne śledzenie tekstu, dekodowanie liter i przenoszenie ich do pamięci roboczej, co stanowi bezpośredni fundament dla późniejszego zrozumienia czytanego słowa;

    • kierunek odruchu fiksacyjnego – sprawdzenie czy dziecko fiksuje wzrok zgodnie z kierunkiem czytania tekstu czyli od strony lewej do prawej.

  1. Ocenę funkcji sensomotorycznych mających wpływ na funkcje wzrokowe czyli:

    • odruch przedsionkowo-oczny – wskazuje na związek między układem przedsionkowym a pracą mięśni oczu – jest niezbędny do utrzymania równowagi i prawidłowej postawy ciała, umożliwia widzenie obuoczne i utrzymanie stabilnego obrazu na siatkówce;

    • odruchy pierwotne: Toniczny Odruch Szyjny (TOB), Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS) oraz Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS) – wpływają na płynność ruchów gałek ocznych, a tym samym na płynność czytania i pisania, ostrość wzroku, spostrzegawczość i percepcję wzrokową (rozpoznawanie liter podobnych graficznie) oraz orientację przestrzenną;

    • równowaga statyczna i kontrola postawy – są one fundamentalne dla procesu nauki czytania – odpowiadają za stabilizację głowy i gałek ocznych w przestrzeni, przez co wpływają na płynność, skupienie i rozumienie czytanego tekstu oraz orientację
      w przestrzeni, co eliminuje np. tzw. „pływanie” liter.

Terapia funkcji wzrokowych prowadzona jest:

  • w oparciu o autorskie programy:

    • IMPULS SYSTEM Bożeny Odowskiej – Szlachcic

    • ASTRONAUT TRAINING Mary Kawar

Oba programy reprezentują podejście interdyscyplinarne, łącząc wiedzę z zakresu anatomii, fizjologii i patologii układu wzrokowego, psychologii rozwojowej, integracji sensorycznej, a także podstaw ortoptyki.

  • indywidualnie, po przeprowadzeniu diagnozy i polega na usprawnieniu zaburzonych funkcji.

Trudności w pisaniu i czytaniu mogą wynikać z dysfunkcji wzrokowych, czyli nieprawidłowej pracy mięśni oczu – w takim przypadku korekcja tych nieprawidłowości, dzięki systematycznie prowadzonej terapii w gabinecie oraz wspierania jej ćwiczeniami wykonywanymi pod nadzorem rodziców w domu, eliminuje zauważone problemy.

Funkcje wzrokowe są również badane podczas diagnozy integracji sensorycznej, ponieważ często u dzieci z nieprawidłowo zintegrowanymi procesami sensorycznymi są one również zaburzone.
error: Content is protected !!